نگفتم كه نميدانستم در كجا قرارش دهم، چون تاريخهاي كاملاً متفاوتي را بدان نسبت ميدهند.
حتي مطمئن نيستم كه اين كتاب تأليفي واقعي باشد، همچنانكه در مقايسه با
هندسهٴ خوارزمي خاطرنشان شد، ممكن است ترجمهٴ يك اثر عربي بوده باشد. تنها نسخهٴ خطي آن (مونيخ، مجموعهٴ عبري، شمارهٴ 36) يك بخش از مجموعهاي است بهنام
كتاب فلسفه،1 كه صريحاً گفته ميشود بسياري از مطالب آن را موسي بن سموئيل بن تبوّن غرناطي در 1229 ـ 1270، از عربي به عبري ترجمه كرده است.
در سايهٴ لطف دكتر سولومن گاندز2 از نيويورك، كه مرا از چاپ جديد قطعات نسخهٴ تحقيق در مقياسات توسط خودش و مقدمهٴ منتشر نشدهاش بر آن آگاه ساخت، توانستيم آگاهي درستي در مورد اين سوٴال بهشرح زير به دست آورم:
اول بهتر است اين رساله را توصيف كنم. براساس نسخهٴ مونيخ، تحقيق در مقياسات
در پنج مقاله و پنجاه و دو بند است: الف) توصيف چهار ضلعي، مثلث، مربع، دايره، قوس، مساحت (نه بند)؛ ب) مساحت مستطيل، مثلث، دايره، قطعه، حجم منشور، استوانه، هرم و مخروط و قطعات آنها (دوازده بند)؛ (ج) اقسام چهارضلعيها (پنج بند)؛ (د) مثلث (ده بند)؛ (ه) كره، دايره، قطعات دايره (شش بند).
ملاحظات جنبهٴ علمي دارد؛ توصيف و يافتن اندازهها خام است. نسخه در حكم مجموعهاي از دستورالعملهاي رياضي است.
برخي ويژگيها را ميتوان خاطرنشان كرد. مساحت مثلث براساس اضلاع (د،9). اشاره بهتبديل كسرهاي متعارفي به كسرهاي اعشاري (الف، 8؛ د، 7). اندازهگيري دايره براساس عدد پي =
7∕1 3 (ه ، 3).
در كتابخانهٴ بادليان دو برگ پيدا شده كه حاوي متن بند 6 مقالهٴ الف تا بند 10 مقالهٴ ب و بند 3 تا6 مقالهٴ ه است؛ بهعلاوه، مقالهٴ ديگري (و) راجع به ترسيم و اندازهگيري خيمهٴ مقدس.
اين فصل تازه كامل نيست، بلكه با متن باريتاي برافراشتن خيمهٴ مقدس يا متن
همتاي آن مجموعهٴ شمعون3 پايان مييابد. ازاينرو، احتمال دارد كه پنج مقالهٴ معلوم اولي فقط در حكم مقدمهٴ رياضي بر اين متن مِدَرشي بوده باشد.
اين كشف تعيين تاريخ كتاب مقياسات را آسانتر ميكند. آبراهام گايگر آن را بعد از تأليف